“Qallunaatut oqaluleraangavit oqaatsit qaratsanni immikkoortinniarneri qanorit – tarpa?” Eqqaamasama siulliit ilagivaat aniga uanniit ukiunik arfineq pingasunik angajulleq, qallunaatut tuluttullu oqalussinnaareersoq taamatut apersortarlugu. Eqqarsaatinni initoorujussuunikuuvoq qaratsami oqaatsit marluk pingasulluunniit qanoq kaaviaartinneqarsinnaanersut. Takorloortarnikuuara oqaatsinik ilinniarneq sivisoorujussuullunilu inunnit poqernerpaaginnarnit anguneqarsinnaasoq. Nammi – neq takorloornikuunngilara anguniangarisimanngisaannarlugulu allamiut oqaasii ilinniaannavissallugit, it was not the main goal.
Meeqqat atuarfianni atuarninni piffissap annerpaartaa qallunaatut tuluttulluunniit tamakkiisumik oqaasilimmik ilinniartitsisoqarsimanngilanga, aammami nooqatta – artuaannarlutalu arlaleriarlunga atuarfiit taarserartarsimagakkit. Angajoqqaakka aamma tamarmik tamakkiisumik oqaatsinik allanik oqalussinnaanngillat, taamaal – laat kalaallisut. Ilulissanili 8. klassimi kiisami aatsaat iluameersumik oqaatsinik ilinniarluarsimasumik ilinniartitsisoqaleratta, matematik fysikkimilu ilinniarluarsin – naanngorpunga. Ilinniarnitta qaffasinnerulernera iluareqaara. Naak nunaqarfimmi 200-nngittunilluunniit inulimmi, illoqarfik qaninnerpaamiit 200 kilometerinik unga – sitsigisumi najugaqarsimagaluarlunga, meeraavunga ammasoq ilikkarusussuse – qartorlu. Anigami oqaatsinut matematikkimullu poqertooreersoq aamma anguni – artuaannarpara. Taamaasillunga ajornartorsiutaanngitsumik nalinginnaasumillu oqaatsinik faginilu allani ilinniarnera nuannarilerpara.
Nunaqarfinnut utertariaqaleratta Upernavimmut elevhjemmeriarpunga. 13-inik ukioqarlunga angajoqqaakka qimallugit Upernavimmut nuuppunga, nunaqarfinnimi ilinniartitsisut naammanngillat. Naliginnaaqisumik tupinnanngitsumillu atuaqatim – ma ilinniartitsisorput qallunaajusoq oqaloqatigisinnaanagulu paasisinnaannginnamikku siuariartorsimanngillat. Uangali malugilerpara paasisaqarsinnaalaalersimallunga. Ilinniartitsisutta qallunaajusup, Piitap, tiimerput naasoq ornippaanga nipaarsaarlunilu aperalunga: “Sikki, kan du forstå, hvad jeg siger?” Angerpara. Qallunaamik qallunaatut oqaloqateqaqqaarnittut eqqaamavara. 15-inik ukioqarpunga. Qallunaatut paasisinnaasunga paasillugu ilinniartitsisorput nuannaarpasittorujussuuvoq. Ilinniarteqqinneruniarlunga neriorsuilluni nuliani ornikkuniuk oqaluttuunniarnerarpaa. Ilinniartitsisutsinnut allanut allaat eqqartorsimavaanga, qallunaatut pikkorinnerarlunga. Ajoraluartumilli Peter taamani peqquteqarluni aallartariaqarsimavoq, tassanilu ilinniartinneqarluarsinnaanera aamma annaavara.
Ilinniartitsisumali allap klasselæritta suliaq tigunerarpaa, 9. klassilu allorlugu 10. klassimut nuutsinneqarnissara sulissutigilerlugu, siuarsimanerullungalumi qallunaatut ilinniarlualerninni Danmarkimut efterskolersinnaaniassagama. Ajoraluartumilli nunaqarfimmiuunera peqqutigalugu atuarfiup pisortaaniit itigartitaavoq.
“Sikki, atuarfiup ilinniarnissamut siunnersortaa ornillugu qinnuteqariartorit, taava 9. klasse naammassigukku efterskolersinnaavutit, maani ilikkagaqaqqinnerusinnaanngilatit!” Naalallugu atuarfiup ilinniaqqinnissamut siunnersuisua ornippara, efterskolemullu qinnuteqartippaanga. Angajoqqaamma aatsaat akuerisaareersunga qinnuteqarsimanera paasivaat, tassa taama tassanngaannartigivoq.
Kongenshus Efterskole-mut efterskoleriarpunga. Atuartut 37-viupput, taakkunanilu kalaalersaavunga. Efterskolerialerama atsakkunnukaqqaarpunga, nutaanillu skuutaarnikuugama qaattoornikuullunga. Atsakkuma efterskolerfissannukaatileraminnga ilinniarteqqaarpaannga apuukkuma oqassasunga “har I vableplaster? Vabler isumaqarpoq qaattoorsimaneq, taava nipittartussannik tunissavaatsit.”
Ullaat tamaasa arpattarput. Qallunaatut assut ilinniartikkusullungalu alutorikujuppaannga. Uangali timersortartuunnginnama isumaqalerpunga efterskolerfigisara uannoorpallaanngitsoq. Qaammatingajak qaangiummat Klank Efterskolemut nuuppunga. Taakani arfineq marlunnik kalaaleqarpoq. Kalaaleqatiga kammaginerpaasaralugu ilagiuaannarakku ilinniarpallaanngilanga, ilinniarnissaralu eqiagilersimallugu. Ulluinnarni qallunaatut oqaatsinik ilinniarfiugaluaqisoq, aatsaat ukiut marluk qaangiuttut ilinniarnertuunngorniarfimmi paasilerpara, ilumut qallunaatut ilikkartariaqarlunga, sunissannullu attuumassutilerujussuusoq. Atuaqatiga Danmarkimi najugaqarnikuugami qallunaatut oqallorissuusoq aamma takuara.
2014-imi ilinniarnertuunngorniarfimmi ilinniartuullunga pimoorussillunga qallunaatut tuluttullu ilinnialerpunga. Meeraallungali sukataaruttuaannaraluarlugu, karakteriginnissara sukataarutigilerlugulu pimoorussinerulepunga. Ukiut ingerlapput. Angusarissaarlunga ilinniarnertuunngorniarfik naammassivara, Århus Universitetimilu inatsisilerituunngorniarlunga aallartillunga. Nalorsaraluaqalunga oqaatsillu nutaarluinnaat, ilinniagartuunut naleqquttut aallaqqaataaniit ilinniaqqikkaluarlugit, isumaqanngilanga artornartuusoq. Inuttulli inooriaatsip allanngornera, aatsaat inersimasutut kisimiilluni avalanneq artornarnerpaartarivaa. Ikiuukkumatoorujussuarnik atuaqateqarpunga, qulequttamik saqqummiisoqartillugu apersortuaannarpaannga paasineriga. Gruppeqatigisimagukkit allattukkaminnik ikiortarpaannga qimataaqqunanga. Piffissami tassani qallunaatut paasisinnaalaalersimaninniit ukiut arfinillit kingorna, ukiunilu sisamani kingullerni sukataarullugu qallunaatut oqalussinnaalernissannik ilinniarsimavunga. Nunami qallunaatut oqaluffiunngitsumiippunga, ataasiakkaannguillu kisimik qallunaatut oqaaseqartuullutik. Qujanartumik aqqutaani ilinniartitserusuttuaannartunik naapitsisarsimavunga. Ataasiaannarluunniit qallunaanik naapitsinikuunngilanga oqaatsinnik, isikkunnik kinaaninnillu ajattuisunik. Ajoraluartumilli kalaaleqatima ilaasa ima ajortigisumik misigisarsimavaat, allaat eqqarsalerlutik kalaallit tamarmik qallunaatut 100 procentimik oqallorittariaqartut. Annerinerpaajuaannarnikuuara immikkoortinneqartutut misiginikuunngisaannarlunga, kalaaleqatinniit qallunaatuinnangajak oqaluttuusumiit oqarfigineqarama: “Ej, du er virkelig dårlig til dansk!” silamilu taartuinnarmi kiserngorullunga qimallunga. Immikkoortinneqarnermik misigeqqaarnimma peqqutaa: Oqaatsit suut æ ø y å-kkut ulluinnarni atorneq ajorsimasakka atortalerneri eqaralugillu taanissai ilikkarniapiloornerinik nassuiaakkakku. Tassani paasivara kalaaleqatigut ima naqisimaneqartigisut, allaat qallunaatut ilinniartulluunniit uparuartornissaannik pisinnaatitaaffeqartutut inissittartut. Imaluunniit namminneq qallunaaniit kalaaleqatiminniilluunniit oqaatsitsik pillugit uparuartugaasimangaaramik qallunaatut allatulluunniit oqaaseqalerusullutik sukataartut qinngasaassallugit pisussaaffigisorinerpaat, uparuartussallugit kukkunersiussallugilluunniit?
Assorujussuaq uanga iluatsitsinikuuvunga inuuninni qallunaanik atuaqateqarnikuunngisaannarama naapitsisimanangalu oqaatsinnik uparuartuisunik. Tamannalu peqqutigalugu kalaaleqatinnut immikkoortitaasutut misigisimasunut akerlilersuillungalu uparuartuinissara pisussaaffiginngilara. Uggornarpoq eqqarsaatigissallugu kalaaliusugut imak piumaffigineqarsinnaatigisugut, peroriartorluta oqaatsit atunngisaannarlugillu atortariaqanngisaannakkavut, inersimasunngoqqaarnitsinni kukkuneqanngitsumik ilikkareersimassagigut. Misigivungalu qallunaat amerlasoorpassuit tamanna eqqarsaatigineq ajoraat, taamatullu “piniarnatik” imaluunniit piaarinaatsoornermik killormuanik kalaallisut ilinniarsinnaaneq pinaveersaatinniarsarisaraat. Assersuutigissavara Aarhusimi AFIS-operatørinngorniarlunga aallartikkama, ilinniartitsisutsinniit qallunaajusumiit ilinniariutsit qanoq assigiinngitsigisinnaaneri pillugit saqqummiunneqarmata. Saqqummiinermini youtubekkut ilinniagartooq ilinniarnermi qaratsap qanoq ingerlariusianik saqqummiisoq takutippaa. Tassani nassuiarneqarpoq 70-inilluunniit ukioqaraluaraanni, piumassuseqarluaraanni ilikkarnissamik peqqutissaqarluaraani oqaatsimik nuta – amik ilinniartoqarsinnaasoq. Taannarpiarlu saqqummiunneqareersoq ilinniartits – isorput illarasaajutigaluni oqarpoq: “Men I skal ikke tænke, at jeg ikke har prøvet at lære grønlandsk, DET HAR JEG, TRO MIG, det er alt for svært.” Tassungalu uanga akivunga: “Måske har du ikke prøvet nok.” Akisoqaqqinngilaq, isummer – figineqarporli uanga asuli oqaluppallaarlungalu uparuartuivallaartunga. Uanga qallunaatoorsinnaananga AFIS-inngorniarfimmut Danmarkimiittumut, qallunaanit ilinniarfigineqartumut iserlunga oqartuuguma “I’m sorry, but I cannot speak Danish because it was too hard to learn,” soorunalimi ilinnialersimanavianngikkaluarpunga immaqalu ilinniarususseqanngitsutut nikanarsarneqarlunga.
Inersimasunngorluni tamakku pisimasut eqqarsaatigalugit, qanoq naliginnaann – gitsiginersoq malugilerlugu tupinnanngitsoorneq ajorpoq. Oqarfigineqartalerlunilu “Wow, du er virkelig god til dansk.” Tupaallattutut nipilimmik qallunaatut tuluttullu oqallorinnerartinneq qujaannarfiujunnaarnikuuvoq, massakkut ima akisarpunga: “Jamen, det blev jeg nødt til.” Uanga nammineq nuannariinnarlugu sunngiffimmi sammisatut oqaatsit qallunaatut ilinnialinngilakka. Inuusuttuaranngorlunga siunis – sannut qanoq attuumassuteqartiginersoq paasigakku sukataarullugu ilinniarpara. Sunaaffa aamma qallunaat kalaallisut ilinniarneq pimoorutinngippallaarmassuk uanga paasisinnaaniassagakkit qallunaatut ilinniartariaqarsimallunga. Sunaaffa suliffinnut kalaallinit pigineqartunut, kalaallinik sulisoqartunut, qallunaaq ataaseq kalaallisut “ilinniarusunngitsoq” oqaluussinnaalerniassagakku, qallunaatoorsin – naanngitsunullu nutserussisarsinnaanngorniassagama qallunaatut ilinniartari – aqarsimallunga.
Nammineq qallunaanit immikkoortitaallunga misigimanngikkaluarlunga, massakkut sorsuutigivara oqariartuutigissallugu sunaluunniit ilikkarusukkutsigu, oqaatsinik ilinniarusukkutta aporfissaqanngitsoq. Aamma qallunaatuumiit kalaallisuumut. Isumaqarpunga allamiut pisussaaffittut isigissagaat. Kalaallit Nunaanni sulissagu – nik sivisuumillu najugaqassagunik kalaallisut oqaatsigut minnerpaannguamilluunniit ilinniarniarsarissavaat. Taamaasilluta naligiissumik avitseqatigiissinnaalissaagut. Uagut aamma nukippassuit aningaasarpassuillu atorlugit ilinniartarpugut, uaguin – naasariaqanngilarlu oqaatsit tungaasigut taama pilliuteqartigisut. Tamatta tunni – ussaqartariaqarpugut!
Atuakkiortoq: Sikkerninngaq O. Gärtner
Atuagaq: Taakku Kalaallit
Skrivemakker: Ivaana Aagga Geisler
