Arctic Hub nalunaarusiamik ukiut qulit ingerlaneranni Kalaallit Nunaanni
ilisimatusarfigineqartunik nalunaarsuinikkut nunat tamalaat Kalaallit Nunaanni
ilisimatusarfigineqartunik soqutiginnittoqangaarneranut takussutissartalimmik
saqqummersitsivoq.
Kikkut Kalaallit Nunaanni ilisimatusarpat? Suut pillugit ilisimatusarpat? Sumi
ilisimatusarpat, ilisimatusartullu kikkunnik suleqateqartarpat?
Apeqqutit pingaarutillit taakku maannamut ataatsimut
akissutissarsineqarsimanngikkaluarput. Maannali Arctic Hub Kalaallit Nunaanni
ilisimatusarneq pillugu siullerpaamik ataatsimoortumik paasissutissiissuteqarpoq.
Arctic Hubip nalunaarusiaani nutaami piffissami 2015-imiit 2024-mut ilisimatusarnerit
nalunaarsorneqarput, nalunaarusiarlu Aarhus Universitetimi Center for
Forskningsanalyse suleqatigalugu suliarineqarpoq.
Nalunaarusiami nalorninaallisarneqarpoq Kalaallit Nunaat nunani tamalaani
ilisimatusarnermi immikkorluinnaq ittumik inissisimasoq. Aammattaaq
ilisimatusarnerit ilisimatusartut kalaallit suleqatigalugit ingerlanneqartut
ilisimatusarnerillu nunaqavissunik suleqateqarfiunngitsut
assigiinngissuteqangaatsiarnerat erseqqissarneqarpoq.
Kalaallit Nunaat tassaavoq silarsuup tamarmi laboratoriaa
Nalunaarusiami nalorninaallisarneqarpoq Kalaallit Nunaat nunanit tamalaanit
laboratoriarineqartutut oqaatigineqarluarsinnaavoq, pingaartumik silap pissusia
avatangiisillu pillugit ilisimatusarnermut atatillugu.
Piffissami tamatumani Kalaallit Nunaat pillugu ilisimatusaatigineqartut pillugit ukiumut
saqqummersinneqartartut 1.700-1.800-t missaanniipput. Tamatuma assigiinnarpaa
Kalaallit Nunaanni innuttaasunut 1.000-inut ilisimatusarnermut tunngasunik 28-nik
allaaserisaqarpat, taamaattumillu Kalaallit Nunaat innuttaasut amerlassusiat
eqqarsaatigissagaanni silarsuarmi ilisimatusarnermut tunngasunik
allaaserisaqarfiunerpaavoq.
“Nunarput nunani tamalaani ilisimatusarnermi immikkorluinnaq ittumik inissisimavoq.
Ilisimatusartut ilisimatusarfigisallu pillugit saqqummersinneqartut amerlangaarnerat
Kalaallit Nunaata qanoq soqutigineqartigineranut takussutissaavoq. Nalunaarusiamilli
aamma erserpoq ilisimatusarnerit tamakku tamarmik Kalaallit Nunaannut qanoq
naleqarnerulersinnaanerat misissuivigisariaqaripput,” Avijâja Rosing-Olsen, Arctic
Hubip allattoqarfiani pisortaq, oqarpoq.
Tamakkumi ilutigalugit nalunaarusiami erserpoq Kalaallit Nunaanni ilisimatusarnerit
ilarujussui ilisimatusartunik nunaqavissunik ilisimatusarnermilluunniit suliaqarfinnik
nunatsinniittunik suleqateqarnani ingerlanneqartartut. Ilisimatusarfigisat pillugit
saqqummersinneqartut agguaqatigiissillugit 10 procentii kalaallimik suleqateqarluni
suliarineqarsimasarput.
Kalaallit Nunaat suleqatigalugu ilisimatusarnerit Kalaallit Nunaat pillugu
ilisimatusarnermut tunnganngillat
Nalunaarusiami inerniliissutigineqartut pingaarnerit ilagaat kalaallinik suleqarsimaneq
suleqateqarsimannginnerluunniit apeqqutaalluni ilisimatusarfigisat
assigiinngissuteqangaatsiartartut.
Ilisimatusarnerit kalaallinik suleqateqarfiunngitsut pingaartumik sermimut, silap
pissusianut avatangiisinullu tunngasarput. Ilisimatusartut kalaallit nunatsinniluunniit
ilisimatusarnermik suliaqarfiit suleqatigalugit ilisimatusarnerit peqqissutsimut,
inuiaqatigiinnut Kalaallillu Nunaanni inuunermut tunnganerujussuusarput.
“Ilisimatusarnerit amerlanersaasa silap pissusianut, sermimut avatangiisinullu
tunnganerujussuusarnerat ajornartorsiutaasariaqanngilaq. Suliaqarfinnut
taakkununnga tunngatillugu Kalaallit Nunaat nunani tamalaani
pingaaruteqarluinnarpoq. Nalunaarusiamili erserpoq ilisimatusarnerit ataatsimut
isigissagaanni equngassuteqartut. Taamaattumik oqallisigineqarsinnaasunut
pingaarutilinnik tunngavissiivoq,” Avijâja Rosing-Olsen oqarpoq.
USA-p Kalaallit Nunaanni ilisimatusartarneri ikileriangaatsiarput
Nalunaarusiami erserportaaq Amerikamiut ilisimatusartarnerannut tunngatillugu
allanngortoqarsimasoq.
Amerikamiut Kalaallit Nunaat pillugu ilisimatusaatigalugu saqqummersitaat 2015-imiit
2024-mut 23 procentinik ikileriarsimapput. 2015-imiit 2023-mut USA Kalaallit Nunaat
pillugu allaaserisanik ilisimatusaatinik amerlanerpaanik saqqummersitsisimavoq,
2024-mili Canadamiut saqqummersitaat amerlanerulerput.
Ilisimatusarnerit 2021-miit ikileriaateqarput, pingaartumik tigussaasunik
ilisimatusaatinut tunngasutigut. Matumani saqqummersitat silap pissusiata
allanngoriartorneranut tunngasut 32 procenitimik ikileriarput.
Ilisimatusarnermik oqallisiginninnermut ataatsimut tunngaviliisoqassaaq
